Romansikos En Judeo-Espanyol / Judeo-Espanyolca Küçük Romanlar

romansikos 2

2010 yılında Alliance Israelite Universelle arşivlerinde çalışmak üzere Paris’e gittiğimde bu arşivlerin ne kadar mükemmel olduğunu görüp epey kıskanmıştım. 1800lerden beri sahip oldukları binanın en alt katı özel soğutmalı bir hale getirilmiş ve binlerce belge ve kitap en modern yöntemlerle korunmakta. En alt kata hiçbir ziyaretçi sokulmuyor, bilgisayarlardaki kataloglardan incelenmek istenen kitap veya belgeler görevli tarafından yukarıya getiriliyor ve birkaç saat için onları incelemenize izin veriliyor.

İşte bu harika salonda 15 gün sabahtan akşama kadar çalışma imkanı buldum. Asıl amacım bu kurumun bünyesinde bulunan Türkiye’deki Alliance okullarının (1860lar-1930lar) belgelerini incelemek ve mümkünse bizim kendi arşivimize Türkiye belgelerinin dijital kopyalarını eklemekti. Tabii ki bunları incelerken başka birtakım belgeler de dikkatimi çekti. Bunlardan biri Israel Salvator Revah’ın kendi kişisel arşivinde bulunan ve ailesinin AIU’ya hediye ettiği bir kitap koleksyonu idi. 16 küçük kitaptan (sayfa sayısı 16 ya da 32 olarak değişen) oluşan bu koleksyon 1930 yıllarında İstanbul’da Rekabet Matbaası tarafından Judeo-Espanyol dilinde basılmıştı. O zamanın ünlü yazarları Eliya Karmona, Moiz Habib, Moiz Levi, Eliya Gayus vb. bu küçük romanları çoğunluğu hanım okuyuculardan oluşan bir okuyucu kitlesi için kaleme almışlardı. Bu hikayeleri okuyunca aklıma annemin ben küçükken okuduğu Nous Deux, Confidence ve Intimité gibi dergilerde yayınlanan ve adına fransızca “feuilleton” denilen küçük hikayeler gelmişti.

Israel Salvator Revah koleksyonunu AIU’ya bağışladıktan sonra Aki Estamos derneği AIU ile çalışarak bütün bu kitapları dijitalize etmiş ve websitelerine eklemişti. Pdf formatında olan bu koleksyonu izin alarak bilgisayarıma kopyaladım hemen.

Aradan birkaç sene geçtikten sonra bu sene bu kitapçıklarla ne yapabiliriz diye düşündüm. İlk yapılması gereken şey, bu romancıkların yeni yazıyla ve hataları düzeltilmiş olarak bilgisayara geçirilmesiydi. Bu iş 3 ayımı aldı ama sonunda elimizde 16 tane romancık vardı. Bunları tekrar basmak için AIU’dan ve Revah ailesinden izinlerimizi aldık. Daha sonra koleksyonu 3erlik seriler halinde basmaya karar verdik. Modern dizgi ve güzel kapaklarla olabildiğince çekici hale getirdik. Sonra sponsor arayışına girdik ve çok şükür ki bugüne kadar üç seri basmamıza imkan veren sponsorlar bulduk.

Şu anda piyasaya sürülmüş 3erlik setler halinde 9 kitabımız var. İsimleri oldukça dramatik ama daha da dramatik olan 1930ların Türkçesi ile kitap isimlerinin o eski kitap kapaklarında hem Judeo-Espanyolca hem de Türkçe yer alması. İşte size 9 kitap ve isimleri:

  1. El Amor de Antonyo por su Mujer – Antonyo’nun Aşkı
  2. El Amor de Matilda kon dos Jovenes – Matilda’nın iki Sevgilisi
  3. La Ermoza Janeta entre dos Amantes – Janeta’nın iki Sevgilisi
  4. La Ija del Bankiero – Bankerin Kızı
  5. La Mujer Pasensyoza – Saburlu bir Karı
  6. La Ija del Kazalino i Anriko – Anriko ve Köylünün Kızı
  7. Por Salvar su Ijo – Evkadı Kurtarmak için
  8. Sinko Matados por una Mujer – Bir Karı için 5 Maktul
  9. Porke Mato a Su Mujer – Karısını ne için Öldürmüş?

Bu kitapların edebi değerleri tartışılır, hatta yazarların özgün hikayeleri olup olmadığı dahi tartışılabilir. Bu küçük hikayelerde önemli olan 1900lü yıllarda toplumdaki değerleri, kadınlara bakış açısını, flört ve evliliği, para ve ikili ilişkileri görüp o dönem hakkında bilgi sahibi olmaktır. Kadınlar hakkında erkek toplumunun düşünceleri pek de olumlu değil anlaşıldığı üzere. Sıkça gördüğümüz imaj, kadınların entrikacı, paracı ve erkeklerin parasına konmak için ellerinden geleni yapan kadın imajı. Tabii ki dürüst ve saf kadınlar da var bu romanlarda ama onlar daha çok oldukça genç olanlar. Biraz daha görmüş geçirmiş olanlar pek de olumlu şekilde resmedilmiyorlar.

Toplum ilişkileri de dedikoduların etkisinde çokça zaman. İnsanlar iç içe yaşadıklarından, herkesin diğerlerinin yaptıklarından haberi var. Genelde zenginlerin güçlü fakirlerin güçsüz olduğu bir dünyada zenginlerin entrikalarından nasibini almış kahramanların çektikleri acılara da tanık oluyoruz.

Bütün bu dramlar, trajediler ve dedikodular arasında gerçek aşk da yok değil hani. Ara sıra da olsa birbirlerine sırılsıklam aşık olmuş kahramanlar da ortaya çıkıyor ve aşkları her türlü zorluğa dayanıp gerçek sevginin ne olduğunu okuyuculara göstermeye çalışıyorlar.

Bu küçük romanlarda 19cu yüzyılda ortaya çıkmış olan “roman” türünün ilk zamanlarındaki üslubu bulmak da mümkün. “Sevgili Okuyucularım şunu bilmelidir ki…”, “Sevgili Okuyucularım belki de bunun nedenini kendine soruyordur…” gibi okuyuculara hitaben yazılmış satırlar aslında bu romanlar basıldığı zamanlarda Batı’da artık ortadan kalkmakta olan bir tarzdı ama bu romancıkların hepsinde bu tarzı görebiliyoruz.

Her şeyin dışında bu kitapçıkların tekrar basılması şu açılardan önem taşımakta: Günümüzde artık kaybolmaya yüz tutmuş Judeo-Espanyol/Ladino dilinde okumak için küçük ve kolay metinlerin bulunması, İspanyolca bilenlerin Judeo-Espanyol dilini ne kadar kolaylıkla anladıklarını görebilmeleri ve sonuçta insanların okudukları müddetçe bir dili unutmayacakları. Hepinize keyifli okumalar!romansikos 1

Reklamlar